Covid-19: Sự kiện bất khả kháng theo Hợp đồng FIDIC
CategoriesFIDICHợp Đồng Xây Dựng

Covid-19: Sự kiện bất khả kháng theo Hợp đồng xây dựng FIDIC

Tính đến thời điểm hiện tại, đại dịch Covid-19 đã trải qua nhiều chu kỳ bùng phát, được kiểm soát, ổn định và tái bùng phát ở Việt Nam, gây ảnh hưởng nặng nề đến nền kinh tế Việt Nam nói chung, cũng như lĩnh vực xây dựng nói riêng. Mặc dù vậy, các đợt bùng phát dịch bệnh Covid-19 trước đây, nếu không kể đến những tác động mang tính tổng thể đến thị trường như biến động về giá, vẫn chưa cho thấy ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động xây dựng như đợt bùng phát dịch bắt đầu từ giữa tháng 05/2021.

Điều này xuất phát một phần từ bối cảnh trong các đợt bùng phát dịch bệnh Covid-19 trước đây, những biện pháp phòng tránh do chính quyền trung ương và địa phương áp dụng (kể cả chỉ thị số 16/CT-TTg ngày 31/3/2020 của Thủ tướng Chính phủ) đa phần đều xem hoạt động xây dựng là một trong các ngoại lệ được phép tiếp tục thực hiện. Chỉ đến khi dịch bệnh Covid-19 lan rộng tại các tỉnh thành miền Nam với số lượng ca nhiễm tăng cao vượt mức kiểm soát, và chính phủ buộc lòng phải chấp nhận các hy sinh lớn hơn về lợi ích kinh tế, như tạm ngừng hoạt động hầu hết doanh nghiệp và công trình trên địa bàn có dịch, các vấn đề xoay quanh đại dịch Covid-19 mới được đem ra xem xét và trao đổi nghiêm túc dưới góc độ hợp đồng giữa chủ đầu tư, nhà tư vấn và nhà thầu.

Trong phạm vi bài viết này, những vấn đề liên quan đến dịch bệnh Covid-19 sẽ được phân tích dựa trên các điều khoản của Điều kiện chung FIDIC (Quyển đỏ, phiên bản năm 1999). Trong từng trường hợp thực tế và cụ thể, việc áp dụng đúng phiên bản FIDIC và xác định các điều khoản được thỏa thuận thêm tại tài liệu Điều kiện đặc biệt (nếu có) cần được lưu ý.

ĐỊNH NGHĨA SỰ KIỆN BẤT KHẢ KHÁNG

Theo quy định tại Khoản 19.1 của Điều kiện chung FIDIC, sự kiện bất khả kháng có nghĩa là một sự việc hoặc trường hợp bất thường hội đủ bốn yếu tố sau:

  1. ngoài khả năng kiểm soát của một bên,
  2. mà bên đó không thể dự phòng một cách hợp lý trước khi ký kết hợp đồng,
  3. đã xảy ra mà bên đó không thể tránh hay không khắc phục được một cách hợp lý, và
  4. thực tế không thể quy do trách nhiệm của bên kia.

Khoản 19.1 cũng bao gồm một liệt kê các sự việc và trường hợp bất thường có thể được xem là sự kiện bất khả kháng. Tuy nhiên về nguyên tắc, dù một sự việc hay trường hợp bất thường cụ thể có nằm trong danh sách liệt kê này không, việc hội đủ bốn yếu tố nêu trên là cần thiết để được xác định là sự kiện bất khả kháng.

Như trình bày ở phần mở đầu, trong các đợt bùng phát dịch bệnh Covid-19 trước đây, những biện pháp phòng tránh do chính quyền trung ương và địa phương áp dụng đa phần đều xem hoạt động xây dựng là một trong các ngoại lệ được phép tiếp tục thực hiện. Vì lẽ đó, khi xem xét cùng hai yếu tố “mà bên đó không thể dự phòng một cách hợp lý trước khi ký kết hợp đồng” và “đã xảy ra mà bên đó không thể tranh hay không khắc phục được một cách hợp lý“, và cùng với quy định về nghĩa vụ nỗ lực hợp lý để giảm thiểu mọi sự chậm trễ do sự kiện bất khả kháng theo Khoản 19.3, nhà thầu sẽ không đủ cơ sở vững chắc để chứng minh dịch bệnh Covid-19 là sự kiện bất khả kháng, hoặc mức độ ảnh hưởng của Covid-19 đối với hoạt động thi công trên công trường.

Trong khi đó, với đợt bùng phát dịch bắt đầu từ giữa tháng 05/2021, đã có một số văn bản của chính quyền địa phương được ban hành, trong đó quy định rõ toàn bộ công trình xây dựng phải tạm ngưng hoạt động, trừ ngoại lệ được xác định là công trình mang tính cấp thiết và áp dụng một trong hai biện pháp “3 tại chỗ” hoặc “1 cung đường 2 địa điểm“. Có thể kể đến như văn bản số 7814/SXD-TT ngày 14/07/2021 của Sở Xây dựng TP. Hồ Chí Minh, hoặc văn bản số 6314/SXD-TTr ngày 24/07/2021 của Sở Xây dựng TP. Hà Nội.

Như vậy, việc xác định dịch bệnh Covid-19 là sự kiện bất khả kháng có thể được thực hiện như sau:

Dịch bệnh Covid-19Biện pháp tạm ngừng thi công của cơ quan chức năng
ngoài khả năng kiểm soát của một bên
mà bên đó không thể dự phòng một cách hợp lý trước khi ký kết hợp đồngKhông đảm bảo trong trường hợp hợp đồng ký sau thời điểm bùng phát dịch bệnh Covid-19 lần đầu
đã xảy ra mà bên đó không thể tranh hay không khắc phục được một cách hợp lýKhông đảm bảo nếu không chứng minh được dịch bệnh Covid-19 cản trở nghiêm trọng hoạt động thi công
thực tế không thể quy do trách nhiệm của bên kia

HỆ QUẢ CỦA SỰ KIỆN BẤT KHẢ KHÁNG

Một khi tình huống dịch bệnh Covid-19 được xem là sự kiện bất khả kháng, bên chịu ảnh hưởng từ sự kiện bất khả kháng (mà trong trường hợp này là nhà thầu) có trách nhiệm gửi thông báo cho bên còn lại (chủ đầu tư) về sự việc hoặc trường hợp gây nên tình trạng bất khả kháng và các nghĩa vụ, công việc đã và sẽ bị cản trở trong vòng mười bốn ngày sau khi bên chịu ảnh hưởng nhận biết được về sự việc hoặc trường hợp. Cần lưu ý rằng thông báo này chỉ mang tính sơ bộ, không nhất thiết phải nêu rõ cụ thể yêu cầu của bên chịu ảnh hưởng (ví dụ như số ngày gia hạn), nhưng phải đảm bảo về mặt thời gian gửi thông báo theo quy định, để tránh trường hợp thông báo bị xem là không hợp lệ và mất quyền miễn trừ trách nhiệm.

Xét đến hệ quả của sự kiện bất khả kháng, Khoản 19.4 của Điều kiện chung FIDIC quy định rằng:

  1. Nhà thầu có quyền được kéo dài thời gian do ảnh hưởng của sự kiện bất khả kháng
  2. Nhà thầu có quyền được thanh toán các chi phí mà nhà thầu gánh chịu do sự kiện bất khả kháng, nếu sự việc hoặc trường hợp liên quan được liệt kê tại các mục từ (i) đến (iv) của Khoản 19.1, với điều kiện thêm rằng sự việc hoặc trường hợp thuộc mục (ii) đến (iv) phải xảy ra tại nước sở tại.

Chiếu theo quy định trên, sự kiện bất khả kháng do dịch bệnh Covid-19 và biện pháp tạm ngừng thi công của cơ quan chức năng sẽ cho phép nhà thầu được quyền được kéo dài thời gian. Tuy nhiên, vì dịch bệnh không thuộc phạm vi liệt kê hoặc có thể được xem là bao gồm trong các mục từ (i) đến (iv) của Khoản 19.1, nhà thầu sẽ không có quyền yêu cầu thanh toán chi phí phát sinh.

Mặc dù vậy, cần lưu ý rằng các chi phí phát sinh này chỉ dừng lại ở chừng mực quan hệ trực tiếp đến sự kiện bất khả kháng, ví dụ như chi phí liên quan đến việc tạm ngừng công trình và kéo dài thời gian. Trong trường hợp chủ đầu tư yêu cầu áp dụng biện pháp “3 tại chỗ” hoặc “1 cung đường 2 địa điểm“, các chi phí mà nhà thầu phải gánh chịu có thể được xem là chi phí liên quan đến hành động đẩy nhanh tiến độ thi công, và với mức giá trị đáng kể để áp dụng một trong hai biện pháp đã nêu, là vượt quá “nỗ lực hợp lý để giảm thiểu mọi sự chậm trễ do sự kiện bất khả kháng theo Khoản 19.3“. Những chi phí này, do đó, sẽ được xem là thuộc quyền truy đòi của nhà thầu, mặc dù có thể xem xét thêm đến các yếu tố liên quan như việc bù trừ chi phí mà nhà thầu phải gánh chịu nêu công trình bị tạm ngưng.

Một vấn đề khác cần được lưu tâm trong bối cảnh dịch bệnh Covid-19 và các biện pháp giãn cách xã hội kéo dài như hiện nay là quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng do sự kiện bất khả kháng. Cụ thể, theo Khoản 19.6 của Điều kiện chung FIDIC, nếu toàn bộ công trình về cơ bản đã ngừng thực hiện liên tục trong khoảng thời gian 84 ngày, hoặc trong nhiều giai đoạn với tổng thời gian tích lũy 140 ngày, thì bất kỳ bên nào sẽ có quyền gửi thông báo chấm dứt hợp đồng cho bên còn lại. Dù tình huống hợp đồng bị chấm dứt do sự kiện bất khả kháng là hạn hữu, các bên cần khéo léo và có thiện chí hợp tác để cùng giải quyết hệ quả của sự kiện bất khả kháng, tránh trường hợp một bên buộc lòng phải vận dụng điều khoản đơn phương chấm dứt hợp đồng để hạn chế thiệt hại mà bên đó phải gánh chịu nếu tiếp tục duy trì hợp đồng.

Bên cạnh những nội dung quy định về định nghĩa và hệ quả của sự kiện bất khả kháng như trình bày bên trên, Điều kiện chung FIDIC cũng mở rộng thêm khả năng miễn trách nhiệm theo luật điều chỉnh tại Khoản 19.7. Tuy nhiên, trên cơ sở quy định của Điều 351.2 Bộ luật dân sự 2015 rằng “Trường hợp bên có nghĩa vụ không thực hiện đúng nghĩa vụ do sự kiện bất khả kháng thì không phải chịu trách nhiệm dân sự, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác“. các nội dung đã thỏa thuận và ghi nhận trong hợp đồng vẫn sẽ được ưu tiên áp dụng.

close

Chào bạn 👋
Cảm ơn bạn đã quan tâm đến Blog Luật.

Bạn có thể đăng ký email để nhận thông báo khi Blog Luật có bài viết mới

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Tính năng chống sao chép đang bật. Vui lòng liên hệ người viết nếu có nhu cầu trích dẫn nội dung bài viết. Cảm ơn bạn.